1
Ἐγώἐγώ εἰμιεἰμί ἡἡ ἄμπελοςἄμπελος ἀληθινή,ἀληθινή καὶκαί ὁὁ πατήρπατήρ μουμου γεωργόςγεωργός ἐστιν·ἐστί(ν)
אָנֹכִי הַגֶּפֶן הָאֲמִתִּית וְאָבִי הוּא הַכֹּרֵם׃
<나는 참 포도나무이다>나는 참포도나무요 내 아버지는 농부라
2
πᾶνπᾶν κλῆμακλῆμα ἐνἐν ἐμοὶἐμοί μὴμή φέρονφέρον καρπὸνκαρπόν αἴρειαἴρει αὐτό,αὐτό καὶκαί τὸτό καθαίρεικαθαίρει αὐτὸαὐτό ἵναἵνα ⸂καρπὸνκαρπόν πλείονα⸃πλείονα φέρῃ.φέρῃ
כָּל/שָׂרִיג בִּי אֲשֶׁר אֵינֶנּוּ עֹשֶׂה/פְּרִי יְסִירֶנּוּ וַאֲשֶׁר יַעֲשֶׂה פְרִי יְטַהֲרֶנּוּ לְהַרְבּוֹת אֶת/פִּרְיוֹ׃
무릇 내게 붙어 있어 열매를 맺지 아니하는 가지는 아버지께서 그것을 제거해 버리시고 무릇 열매를 맺는 가지는 더 열매를 맺게 하려 하여 그것을 깨끗하게 하시느니라
3
ἤδηἤδη ὑμεῖςὑμεῖς καθαροίκαθαροί ἐστεἐστέ διὰδιά τὸντόν λόγονλόγον ὃνὅν λελάληκαλελάληκα ὑμῖν·ὑμῖν
אַתֶּם כָּעֵת מְטֹהָרִים בַּעֲבוּר דְּבָרִי אֲשֶׁר דִּבַּרְתִּי אֲלֵיכֶם׃
너희는 내가 일러 준 말로 이미 깨끗하여졌으니
4
μείνατεμείνατε ἐνἐν ἐμοί,ἐμοί κἀγὼκἀγώ ὑμῖν.ὑμῖν καθὼςκαθώς τὸτό κλῆμακλῆμα οὐοὐ δύναταιδύναμαι할 수 있다V3MP---A- καρπὸνκαρπόν φέρεινφέρω가져오다; 운반하다V-PAN ἀφ’ἀπό ἑαυτοῦἑαυτοῦ ἐὰνἐάν μὴμή ⸀μένῃμένῃ τῇτῇ ἀμπέλῳ,ἀμπέλος포도나무Dative Singular Masculine οὕτωςοὕτω(ς) οὐδὲοὐδέ ὑμεῖςὑμεῖς ἐμοὶἐμοί ⸀μένητε.μένω머무르라V-MPI-2P
עִמְדוּ/בִי וַאֲנִי בָכֶם כַּאֲשֶׁר הַשָּׂרִיג בַּל/יַעֲשֶׂה פְרִי מֵאֵלָיו אִם/לֹא יַעֲמֹד בַּגֶּפֶן כֵּן גַּם/אַתֶּם אִם/לֹא תַעַמְדוּ בִּי׃
내 안에 거하라 나도 너희 안에 거하리라 가지가 포도나무에 붙어 있지 아니하면 스스로 열매를 맺을 수 없음 같이 너희도 내 안에 있지 아니하면 그러하리라
5
ἐγώἐγώ εἰμιεἰμί ἡἡ ἄμπελος,ἄμπελος ὑμεῖςὑμεῖς τὰτά κλήματα.κλήματα ὁὁ μένωνμένων ἐνἐν ἐμοὶἐμοί κἀγὼκἀγώ αὐτῷαὐτῷ οὗτοςοὗτος φέρειφέρει καρπὸνκαρπόν πολύν,πολύν ὅτιὅτι χωρὶςχωρίς ἐμοῦἐμοῦ οὐοὐ δύνασθεδύνασθε ποιεῖνποιεῖν οὐδέν.οὐδέν
אָנֹכִי הוּא הַגֶּפֶן וְאַתֶּם הַשָּׂרִגִים הָעֹמֵד בִּי וַאֲנִי בוֹ הוּא יַעֲשֶׂה/פְּרִי לָרֹב כִּי בִלְעָדַי לֹא תוּכְלוּן עֲשֹוֹת מְאוּמָה׃
나는 포도나무요 너희는 가지라 그가 내 안에, 내가 그 안에 거하면 사람이 열매를 많이 맺나니 나를 떠나서는 너희가 아무 것도 할 수 없음이라
6
ἐὰνἐάν μήμή τιςτὶς ⸀μένῃμένῃ ἐνἐν ἐμοί,ἐμοί ἐβλήθηἐβλήθη ἔξωἔξω ὡςὡς τὸτό κλῆμακλῆμα καὶκαί ἐξηράνθη,ἐξηράνθη συνάγουσινσυνάγουσι(ν) αὐτὰαὐτά εἰςεἰς πῦρπῦρ βάλλουσινβάλλουσι(ν) καίεται.καίεται
אִישׁ אֲשֶׁר לֹא יַעֲמֹד בִּי יֻשְׁלַךְ כַּשָּׂרִיג הַחוּצָה וְיִיבָשׁ וְיִלְקְטוּם וְיַשְׁלִיכוּם אֶל/תּוֹךְ הָאֵשׁ וְהָיָה לְבָעֵר׃
사람이 내 안에 거하지 아니하면 가지처럼 밖에 버려져 마르나니 사람들이 그것을 모아다가 불에 던져 사르느니라
7
ἐὰνἐάν μείνητεμείνητε ἐνἐν ἐμοὶἐμοί καὶκαί τὰτά ῥήματάῥήματα μουμου ὑμῖνὑμῖν μείνῃ,μείνῃ ὃὅ θέλητεθέλητε ⸀αἰτήσασθεαἰτήσασθε γενήσεταιγενήσεται ὑμῖν·ὑμῖν
וְהָיָה אִם/תַּעַמְדוּ בִי וּדְבָרַי יִהְיוּ בָכֶם כְּכָל/חֶפְצְכֶם תִּשְׁאֲלוּ וְיֵעָשֶׂה לָכֶם׃
너희가 내 안에 거하고 내 말이 너희 안에 거하면 무엇이든지 원하는 대로 구하라 그리하면 이루리라
8
ἐνἐν τούτῳτούτῳ ἐδοξάσθηἐδοξάσθη ὁὁ πατήρπατήρ μουμου ἵναἵνα καρπὸνκαρπόν πολὺνπολύν φέρητεφέρητε καὶκαί ⸀γένησθεγένησθε ἐμοὶἐμοί μαθηταί.μαθηταί
בְּזֹאת נִכְבַּד אָבִי בַּעֲשׂוֹתְכֶם פְּרִי לָרֹב וִהְיִיתֶם לִי לְתַלְמִידִים׃
너희가 열매를 많이 맺으면 내 아버지께서 영광을 받으실 것이요 너희는 내 제자가 되리라
9
καθὼςκαθώς마치 ~와 같이, ~처럼ADV ἠγάπησένἀγαπάω그가 사랑했다V-AAI-3S μεμε함께, ~와 함께PREP ὁὁ그(정관사, 남성 주격 단수)T-NSM πατήρ,πατήρ아버지N-NSM κἀγὼἐγώ그리고 나도P-1NS ⸂ὑμᾶςὑμᾶς너희를P-AP-2P ἠγάπησα⸃,ἀγαπάω사랑했다V-AAI-1S μείνατεμένω너희는 머물렀다V-AIA-2P ἐνἐν… 안에, … 속에PREP τῇὁ그(것)에게T-DSF ἀγάπῃἀγάπη사랑(에게, ~을 위해)N-DSF ἐμῇ.ἐμός나에게A-DSF
כַּאֲשֶׁר אֲהֵבַנִי אָבִי אָהַבְתִּי אֶתְכֶם גַּם/אָנִי וְאַתֶּם עִמְדוּ בְאַהֲבָתִי׃
아버지께서 나를 사랑하신 것 같이 나도 너희를 사랑하였으니 나의 사랑 안에 거하라
10
ἐὰνἐάν만약,假如COND τὰςτὰς그것들(여성 복수 대명사)T-APF ἐντολάςἐντολή명령, 계명N-NSF μουμου나에게, 나의P-1GS τηρήσητε,τηρέω지키다V-PIA-2P μενεῖτεμένω머무르세요V-PIA-2P ἐνἐν안에, 속에, 중에PREP τῇτῇ그것에T-DSF ἀγάπῃἀγάπη사랑으로N-DSF μου,μου나에게, 나의P-1GS καθὼςκαθὼς마치, 같이, 같이하여CONJ ἐγὼἐγώ나P-1NS ⸂τὰςτὰς그 것들T-AP ἐντολὰςἐντολή명령, 계명N-NSF τοῦτοῦ그의T-GSM πατρόςπατήρ아버지N-GSM μου⸃μου나에게, 나의P-1GS τετήρηκατηρέω지키다(과거)V-PIA-1S καὶκαί그리고, 또한CONJ μένωμένω머무르다V-PIA-1S αὐτοῦαὐτός그의D-GSM ἀγάπῃ.ἀγάπη사랑으로N-DSF
אִם/תִּשְׁמְרוּ אֶת/מִצְוֹתַי תַּעַמְדוּ בְּאַהֲבָתִי כַּאֲשֶׁר שָׁמַרְתִּי גַם/אֲנִי אֶת/מִצְוֹת אָבִי וְעָמַדְתִּי בְּאַהֲבָתוֹ׃
내가 아버지의 계명을 지켜 그의 사랑 안에 거하는 것 같이 너희도 내 계명을 지키면 내 사랑 안에 거하리라
11
ταῦταταῦτα λελάληκαλελάληκα ὑμῖνὑμῖν ἵναἵνα ἡἡ χαρὰχαρά ἐμὴἐμή ἐνἐν ⸀ᾖᾖ καὶκαί ὑμῶνὑμῶν πληρωθῇ.πληρωθῇ
אֶת/אֵלֶּה דִּבַּרְתִּי אֲלֵיכֶם בַּעֲבוּר תִּהְיֶה שִׂמְחָתִי בָּכֶם וְתִמָּלֵא שִׂמְחַתְכֶם׃
내가 이것을 너희에게 이름은 내 기쁨이 너희 안에 있어 너희 기쁨을 충만하게 하려 함이라
12
Αὕτηαὕτη ἐστὶνἐστί(ν) ἡἡ ἐντολὴἐντολή ἐμὴἐμή ἵναἵνα ἀγαπᾶτεἀγαπᾶτε ἀλλήλουςἀλλήλους καθὼςκαθώς ἠγάπησαἠγάπησα ὑμᾶς·ὑμᾶς
הִנֵּה/זֹאת מִצְוָתִי כִּי תֶאֱהָבוּן אִישׁ אֶת/אָחִיו כַּאֲשֶׁר אֲהַבְתִּיכֶם׃
내 계명은 곧 내가 너희를 사랑한 것 같이 너희도 서로 사랑하라 하는 이것이니라
13
μείζοναμείζονα ταύτηςταύτης ἀγάπηνἀγάπην οὐδεὶςοὐδείς ἔχει,ἔχει ἵναἵνα τιςτὶς τὴντήν ψυχὴνψυχήν αὐτοῦαὐτοῦ θῇθῇ ὑπὲρὑπέρ τῶντῶν φίλωνφίλων αὐτοῦ.αὐτοῦ
אֵין לְאִישׁ אַהֲבָה יְתֵרָה מִתִּתּוֹ אֶת/נַפְשׁוֹ בְּעַד יְדִידָיו׃
사람이 친구를 위하여 자기 목숨을 버리면 이보다 더 큰 사랑이 없나니
14
ὑμεῖςὑμεῖς φίλοιφίλοι μούμου ἐστεἐστέ ἐὰνἐάν ποιῆτεποιῆτε ⸀ἃἅ ἐγὼἐγώ ἐντέλλομαιἐντέλλομαι ὑμῖν.ὑμῖν
וְאַתֶּם יְדִידַי אַתֶּם אִם/תַּעֲשֹוּ אֵת אֲשֶׁר/אֲנִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם׃
너희는 내가 명하는 대로 행하면 곧 나의 친구라
15
οὐκέτιοὐκέτι ⸂λέγωλέγω ὑμᾶς⸃ὑμᾶς δούλους,δούλους ὅτιὅτι ὁὁ δοῦλοςδοῦλος οὐκοὐ οἶδενοἶδε(ν) τίτί ποιεῖποιεῖ αὐτοῦαὐτοῦ κύριος·κύριος ὑμᾶςὑμᾶς δὲδέ εἴρηκαεἴρηκα φίλους,φίλους πάνταπάντα ἃἅ ἤκουσαἤκουσα παρὰπαρά τοῦτοῦ πατρόςπατρός μουμου ἐγνώρισαἐγνώρισα ὑμῖν.ὑμῖν
לֹא/אֶקְרָא לָכֶם עוֹד עֲבָדִים כִּי הָעֶבֶד אֵינֶנּוּ יֹדֵעַ אֶת/אֲשֶׁר יַעֲשֶׂה אֲדֹנָיו כִּי אִם/אָמַרְתִּי יְדִידַי אַתֶּם כִּי כָל/אֲשֶׁר שָׁמַעְתִּי מֵאֵת אָבִי הוֹדַעְתִּי אֶתְכֶם׃
이제부터는 너희를 종이라 하지 아니하리니 종은 주인이 하는 것을 알지 못함이라 너희를 친구라 하였노니 내가 내 아버지께 들은 것을 다 너희에게 알게 하였음이라
16
οὐχοὐ아니요, нетD-N ὑμεῖςὑμεῖς너희PRP-2P μεἐγώ나(를)P-1GS ἐξελέξασθε,ἐκλέγω당신들이 선택하였다V-PEA-2P ἀλλ’ἀλλά그러나, 하지만CONJ ἐγὼἐγώ나P-1NS ἐξελεξάμηνἐκλέγω선택하였다V-PIA-1S ὑμᾶς,ὑμᾶς너희를P-2AP καὶκαί그리고, 또한CONJ ἔθηκατίθημι놓았다V-2AAI-1S ὑμᾶςὑμᾶς너희를P-2AP ἵναἵναЧтобы, чтобы, 목적을 나타낼 때CONJ ὑπάγητεὑπάγω가라V-PIA-2P καρπὸνκαρπός열매N-ASM φέρητεφέρω옮기다(명,현,2p,복수)V-PSA-2P ὁὁ그T-NSM καρπὸςκαρπός열매N-NSM ὑμῶνὑμῶν너희의PP-2GP μένῃ,μένω머무른다V-PSA-3S ὅὅ그것T-NSN τιτί무엇I-NSN ἂνἄν만약,假如CONJ αἰτήσητεαἰτέω요구하다, 구하다verb, present, active, indicative τὸνὁ그T-ASM πατέραπατήρ아버지N-ASM ἐνἐν안에, 속에, 중에PREP τῷὁ그T-DSM ὀνόματίὄνομα이름으로N-DSN μουμου δῷδῷ ὑμῖν.ὑμῖν너희에게P-D2P
לֹא אַתֶּם בְּחַרְתֶּם בִּי כִּי אִם/אָנֹכִי בָּחַרְתִּי בָכֶם וְהִפְקַדְתִּי אֶתְכֶם לָלֶכֶת וְלַעֲשֹוֹת פֶּרִי וּפֶרְיְכֶם יָקוּם וְהָיָה כֹּל אֲשֶׁר תִּשְׁאֲלוּ מֵאָבִי בִּשְׁמִי יִתֵּן לָכֶם׃
너희가 나를 택한 것이 아니요 내가 너희를 택하여 세웠나니 이는 너희로 가서 열매를 맺게 하고 또 너희 열매가 항상 있게 하여 내 이름으로 아버지께 무엇을 구하든지 다 받게 하려 함이라
17
ταῦταταῦτα ἐντέλλομαιἐντέλλομαι ὑμῖνὑμῖν ἵναἵνα ἀγαπᾶτεἀγαπᾶτε ἀλλήλους.ἀλλήλους
אֶת/אֵלֶּה אֲנִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם לְמַעַן תֱּאֱהָבוּן אִישׁ אֶת/אָחִיו׃
내가 이것을 너희에게 명함은 너희로 서로 사랑하게 하려 함이라
18
Εἰεἰ ὁὁ κόσμοςκόσμος ὑμᾶςὑμᾶς μισεῖ,μισεῖ γινώσκετεγινώσκετε ὅτιὅτι ἐμὲἐμέ πρῶτονπρῶτον ⸀ὑμῶνὑμῶν μεμίσηκεν.μεμίσηκε(ν)
אִם/הָעוֹלָם שׂנֵא אֶתְכֶם דְּעוּ כִּי אֹתִי שָׂנֵא רִאשׁוֹנָה׃
<세상이 너희를 미워할 것이다>세상이 너희를 미워하면 너희보다 먼저 나를 미워한 줄을 알라
19
εἰεἰ ἐκἐκ τοῦτοῦ κόσμουκόσμου ἦτε,ἦτε ὁὁ κόσμοςκόσμος ἂνἄν τὸτό ἴδιονἴδιον ἐφίλει·ἐφίλει ὅτιὅτι δὲδέ οὐκοὐ ἐστέ,ἐστέ ἀλλ’ἀλλά ἐγὼἐγώ ἐξελεξάμηνἐξελεξάμην ὑμᾶςὑμᾶς κόσμου,κόσμου διὰδιά τοῦτοτοῦτο μισεῖμισεῖ κόσμος.κόσμος
אִלּוּ מִן/הָעוֹלָם הֱיִיתֶם כִּי/אָז אָהַב הָעוֹלָם אֵת אֲשֶׁר/לוֹ וְיַעַן כִּי/אֵינְכֶם מִן/הָעוֹלָם כִּי אִם/בָּחַרְתִּי אֶתְכֶם מִתּוֹךְ הָעוֹלָם לָכֵן הָעוֹלָם יִשְׂנָא אֶתְכֶם׃
너희가 세상에 속하였으면 세상이 자기의 것을 사랑할 것이나 너희는 세상에 속한 자가 아니요 도리어 내가 너희를 세상에서 택하였기 때문에 세상이 너희를 미워하느니라
20
μνημονεύετεμνημονεύετε τοῦτοῦ λόγουλόγου οὗοὗ ἐγὼἐγώ εἶπονεἶπον ὑμῖν·ὑμῖν Οὐκοὐ ἔστινἐστί(ν) δοῦλοςδοῦλος μείζωνμείζων κυρίουκυρίου αὐτοῦ·αὐτοῦ εἰεἰ ἐμὲἐμέ ἐδίωξαν,ἐδίωξαν καὶκαί ὑμᾶςὑμᾶς διώξουσιν·διώξουσι(ν) τὸντόν λόγονλόγον μουμου ἐτήρησαν,ἐτήρησαν ὑμέτερονὑμέτερον τηρήσουσιν.τηρήσουσι(ν)
זִכְרוּ אֶת/דְּבָרִי אֲשֶׁר דִּבַּרְתִּי אֲלֵיכֶם הָעֶבֶד אֵינֶנּוּ גָדוֹל מֵאֲדֹנָיו אִם/רָדְפוּ אֹתִי גַּם/אֶתְכֶם יִרְדֹּפוּ אִם/שָׁמְרוּ אֶת/דְּבָרִי גַּם אֶת/דְּבַרְכֶם יִשְׁמֹרוּ׃
내가 너희에게 종이 주인보다 더 크지 못하다 한 말을 기억하라 사람들이 나를 박해하였은즉 너희도 박해할 것이요 내 말을 지켰은즉 너희 말도 지킬 것이라
21
ἀλλὰἀλλά ταῦταταῦτα πάνταπάντα ποιήσουσινποιήσουσι(ν) ⸂εἰςεἰς ὑμᾶς⸃ὑμᾶς διὰδιά τὸτό ὄνομάὄνομα μου,μου ὅτιὅτι οὐκοὐ οἴδασινοἴδασι(ν) τὸντόν πέμψαντάπέμψαντα με.με
אֲבָל כָּל/זֹאת יַעֲשֹוּ לָכֶם בַּעֲבוּר שְׁמִי כִּי לֹא/יָדְעוּ אֶת/שֹׁלְחִי׃
그러나 사람들이 내 이름으로 말미암아 이 모든 일을 너희에게 하리니 이는 나를 보내신 이를 알지 못함이라
22
εἰεἰ μὴμή ἦλθονἦλθον καὶκαί ἐλάλησαἐλάλησα αὐτοῖς,αὐτοῖς ἁμαρτίανἁμαρτίαν οὐκοὐ ⸀εἴχοσαν·εἴχοσαν νῦννῦν δὲδέ πρόφασινπρόφασιν ἔχουσινἔχουσι(ν) περὶπερί τῆςτῆς ἁμαρτίαςἁμαρτίας αὐτῶν.αὐτῶν
לוּלֵא בָאתִי וְדִבַּרְתִּי אֲלֵיהֶם לֹא/הָיָה בָהֶם חֵטְא וְעַתָּה לֹא יוּכְלוּ לְהִתְנַצֵּל עַל/חַטֹּאתָם׃
내가 와서 그들에게 말하지 아니하였더라면 죄가 없었으려니와 지금은 그 죄를 핑계할 수 없느니라
23
ὁὁ ἐμὲἐμέ μισῶνμισῶν καὶκαί τὸντόν πατέραπατέρα μουμου μισεῖ.μισεῖ
הַשּׂנֵא אֹתִי יִשְׂנָא גַּם/אֶת/אָבִי׃
나를 미워하는 자는 또 내 아버지를 미워하느니라
24
εἰεἰ τὰτά ἔργαἔργα μὴμή ἐποίησαἐποίησα ἐνἐν αὐτοῖςαὐτοῖς ἃἅ οὐδεὶςοὐδείς ἄλλοςἄλλος ⸀ἐποίησεν,ἐποίησε(ν) ἁμαρτίανἁμαρτίαν οὐκοὐ ⸀εἴχοσαν·εἴχοσαν νῦννῦν δὲδέ καὶκαί ἑωράκασινἑωράκασι(ν) μεμισήκασινμεμισήκασι(ν) ἐμὲἐμέ τὸντόν πατέραπατέρα μου.μου
לוּלֵא עָשִׂיתִי בְתוֹכָם אֶת/הַמַּעֲשִׂים אֲשֶׁר/אִישׁ זוּלָתִי לֹא עָשָׂה לֹא/הָיָה בָהֶם חֵטְא וְעַתָּה רָאוּ וַיִּשְׂנְאוּ גַּם/אֹתִי גַּם/אֶת/אָבִי׃
내가 아무도 못한 일을 그들 중에서 하지 아니하였더라면 그들에게 죄가 없었으려니와 지금은 그들이 나와 내 아버지를 보았고 또 미워하였도다
25
ἀλλ’ἀλλά ἵναἵνα πληρωθῇπληρωθῇ ὁὁ λόγοςλόγος ⸂ἐνἐν τῷτῷ νόμῳνόμῳ αὐτῶναὐτῶν γεγραμμένος⸃γεγραμμένος ὅτιὅτι Ἐμίσησάνἐμίσησαν μεμε δωρεάν.δωρεάν
אַךְ לְמַלֹּאת דְּבַר/הַכָּתוּב בְּתוֹרָתָם שִׂנְאַת חִנָּם שְׂנֵאוּנִי׃
그러나 이는 그들의 율법에 기록된 바 그들이 이유 없이 나를 미워하였다 한 말을 응하게 하려 함이라
26
⸀Ὅτανὅταν ἔλθῃἔλθῃ ὁὁ παράκλητοςπαράκλητος ὃνὅν ἐγὼἐγώ πέμψωπέμψω ὑμῖνὑμῖν παρὰπαρά τοῦτοῦ πατρός,πατρός τὸτό πνεῦμαπνεῦμα τῆςτῆς ἀληθείαςἀληθείας ὃὅ πατρὸςπατρός ἐκπορεύεται,ἐκπορεύεται ἐκεῖνοςἐκεῖνος μαρτυρήσειμαρτυρήσει περὶπερί ἐμοῦ·ἐμοῦ
וּבְבוֹא הַפְּרַקְלִיט אֲשֶׁר אֶשְׁלָחֶנּוּ לָכֶם מֵאֵת אָבִי רוּחַ הָאֱמֶת הַיּוֹצֵא מֵאֵת אָבִי הוּא יָעִיד עָלָי׃
내가 아버지께로부터 너희에게 보낼 보혜사 곧 아버지께로부터 나오시는 진리의 성령이 오실 때에 그가 나를 증언하실 것이요
27
καὶκαί ὑμεῖςὑμεῖς δὲδέ μαρτυρεῖτε,μαρτυρεῖτε ὅτιὅτι ἀπ’ἀπό ἀρχῆςἀρχῆς μετ’μετά ἐμοῦἐμοῦ ἐστε.ἐστέ
וְגַם/אַתֶּם תָּעִידוּ כִּי מֵרֹאשׁ הֱיִיתֶם עִמָּדִי׃
너희도 처음부터 나와 함께 있었으므로 증언하느니라